- می | Mey - http://mey.ir -

فـی !

شاید بی مناسبت نباشد حالا که مغرب هفدهم ربیع الاول (بیست و هفتم آذرماه 1395) است از این دغدغه کهنه بنویسم. از جمله آیاتی که مرا خیلی باخود و درخود مشغول ساخته همین آیه معروف «لَکُم فى رَسولِ اللّهِ اُسوَهٌ حَسَنَهٌ»  (آیه 21 / سوره احزاب). معمولاً هم از این آیه بی کنکاش و سوال می گذرند.

تا به امروز نیز، چه در تجربه درس گفتن و چه درس شنیدن، این آیه با همین ترجمه که «رسول خدا بهترین اسوه برای شماست» سپری شده است و در توضیح هم این عبارات اکتفا شده که همه پیامبران به منزله الگوهای ما هستند و اما رسول خدا برترین و جامع ترین الگو و در نهایت هم استنباط مستمع این خواهد شد که ما باید شبیه ایشان باشیم.

اما آنچه برای بنده سوال است همان واژه ساده «فی» است. یعنی «در» پیامبر چیزی است که آن، اسوه حسنه است.

ما لوح خویش را قلم خواهیم زد ...

ما لوح خویش را قلم خواهیم زد …

به گمان بنده، این دقت نظر و تفکیک، انقلابی را در مفهوم ایجاد خواهد کرد به این شرح که غرض از اسوه بودن پیامبر آن نیست که ما باید یک محمد بن عبدالله صل الله علیه وآله بشویم. بلکه ما باید «در» پیامبر آن گوهری را بشناسیم و دریابیم که بر اساس آن «حقیقت ِ خودمان» بشویم. آنچنان که امام صادق علیه السلام نیز پیامبر را اسوه خود قرارداد لکن بر اثر این اسوه «خود» شد. جناب سیدالشهدا علیه السلام نیز اسوه‌شان پیامبر بود اما او «حسین» شد. ائمه ما هرکدام «خودشان» هستند آنچنان که انبیاء الهی هرکدام «خودشان» هستند. مختصات وجودی ایشان با هم متمایز است اگر چه یک نور اما شئون مختلف یک نور. و البته همه ایشان نیز با تاسی به پیامبر به «خود» رسیده اند.

این نگاه نزدیک تر است به مسلکی که «خودشناسی» را برترین دانش ها و «خودسازی» را برترین اعمال می داند چون در هر «خود» جوانه‌ای نهفته است که باید سبز شود و هرکس به پای بذر خویش نشسته.

***

حکایت ما، نظیر آن «قلم زنی» است که باید از صفحه خام خویش، تابلوی خوش خط و نقشی را حاصل کند. الگو و اسوه می تواند مشترک باشد اما سرانجام هرکه باید «لوحِ‌خویش» را قلم بزند. می توان در آینده به تفصیل سخن گفت که آفرینش چقدر نقدپذیر بود اگر بنا بود همه ابناء بشر «یک» شخص باشند و گویی خداوندگار عالم پای دستگاه تکثیری ایستاده که هزارهزار پدیده یکسان را می سازد و بیرون میریزد. از خدایی که هزار دانه برف با یکسان نساخته و ابناء بشر را با یک اثر انگشت نیافریده، چنین خلقی بعید است.