نصر حامد ابوزید

یک ویروس، کما و… «نصر حامد ابوزید» درگذشت! نصر حامد ابوزید در دهم ژوئیه ۱۹۴۳ در شهر طنطا در غرب مصر متولد شد. در پانزده سالگى نیمى از قرآن را حفظ کرد و در بیست سالگى امام جماعت روستاى قحافه، از توابع شهر طنطا گردید. بعدها وقتى امامت جمعه نیز مى‏کرد، مدتى به گروه «اخوان المسلمینِ» مصر پیوست. از بیست و پنج سالگى وارد دانشگاه قاهره گردید. در سال ۱۹۷۲م.(۲۹ سالگى)، لیسانس زبان و ادبیات عربى از دانشکده ادبیات دانشگاه قاهره گرفت. چهار سال بعد فوق لیسانس خود را نیز از همان دانشکده گرفت. عنوان رساله وى «قضیة المجاز فى القرآن عند المعتزلة» بود که بعدها در کتاب الاتجاه العقلى فى التفسیربه چاپ رسید. دکتراى خود را در سال ۱۹۸۱ در رشته زبان و ادبیات عرب گرفت. رساله دکتراى او درباره «تأویل قرآن از دیدگاه ابن عربى» بود که بعدها در قالب کتاب فلسفة التأویل: دراسة فى تأویل القرآن عند محیى الدین بن عربى به چاپ رسید. وى در ۴۹ سالگى (۱۹۹۲م.) با خانم دکتر ابتهال احمد کمال یونس، استاد زبان فرانسه در دانشکده ادبیات دانشگاه قاهره ازدواج کرد.

نصر حامد ابوزید

ماه آگوست ۱۹۹۲م. چند تن از اساتید الازهر و دانشگاه قاهره با تسلیم دادخواستى به دادگاه شهر جیزه، خواهان جدایى وى از همسرش به دلیل ارتداد شدند. عاقبت دادگاه استیناف قاهره در ۱۴/۶/۱۹۹۵ به ارتداد و جدایى حکم کرد. در این میان سازمان «الجهاد» به رهبرى ایمن الظواهرى ـ دستیار اول بن لادن ـ فتواى قتل او را صادر کرد و از آن پس ابوزید، مدتى در مراقبت پلیس مصر فعالیت‏هاى خود را ادامه داد، و سرانجام به دانشگاه لیدن هلند رفت.

اهمیت ابوزید در سرزمین ما به آن سبب است که بسیاری از تحلیل گران، مناقشات تامل برانگیز عبدالکریم سروش و حتی محمد مجتهد شبستری در فهم قران و تجربه نبوی بودن آن را متاثر از دریافت ها و نظریات ابوزید می دانند. نمیدانم چرا درگذشت نصر حامد ابوزید، برایم اتفاق ناخوشایندی بود، شاید از آن جهت که کتاب «چنین گفت ابن عربی»اش هنوز بعد سالها روی میزم هست و یا شاید چون هیچ محکمه ای در عصر اخیر حکم به بطلان نکاح (خصوصی ترین عقد آدمی) و قتل (سلب بزرگترین حق آدمی) نمیدهد، الا به نام دین و من هنوز میان این پارادوکس مانده ام که عمیقا به «دین» معتقدم و از «دیدن داران» گریزان!